Binaya dair enerji yüklerinin sorgulanmaya başlanmasıyla da aydınlatma için tüketilen enerji toplam enerji yükünün önemli bir kısmını oluşturduğu için gün ışığının etkin kullanımı ve aydınlatma yüklerinin azaltılması gibi konular önem kazanmıştır. Binalarda enerji verimliliği kapsamında; sürdürülebilirliğin sağlanması ve enerji tüketiminin azaltılması gereklilikleriyle sertifikalandırma modelleri geliştirilmiştir. Yazımızda kısaca bu sertifikasyon sistemlerinin aydınlatma tasarımı ile ilgili olan başlıklarını inceliyoruz.

Farklı ülkelerde ortaya çıkan bu bina sertifikalandırma sistemlerinin ülkemizde de önem kazanan ikisi LEED ve BREEAM bina sertifikalandırma sistemleridir. Bu sistemlerin ortak amacı olumsuz çevresel etkilerinin azaltılması ve bina sürdürülebirliğinin değerlendirilmesidir. Bu sistemler yaratıldıkları ülkenin kendi koşullarına ve yasal mevzuatına uygun bir şekilde geliştirilmiştir.

Leed Değerlendirme Modeli;

1998 yılında ABD Yeşil Binalar konseyi tarafından hazırlanmıştır. Sürdürülebilir yerleşim yeri tasarımı, su verimliliği, enerji ve atmosfer, malzemeler ve kaynaklar, iç mekan fiziksel çevre kalitesi, tasarımda yenilik gibi bölümlere ayrılmıştır. Bu ölçütlere göre verilen puanlar toplamı binanın Leed sertifika puanını oluşturmaktadır. Toplam 69 puan üzerinden yapılan değerlendirmede alınan puanlara göre verilen dereceler; Leed Sertifikası (29-32 puan), Gümüş Düzey (33-38 puan), Altın düzey (39-51 puan), Platin düzey (52-69 puan). Bu sistemde aydınlatmaya ilişkin puan 69 üzerinden 4 puandır.Leed’de aydınlatmaya ilişkin konular;ışık kirliliğinin azaltılması, aydınlatma sistemlerinin tasarımı ve kontrolü, günışığı ve dış görüş, aydınlatma enerjisi, enerji performansının optimize edilmesi- aydınlatma kontrolü, güneşe yönlenme gibi gibi başlıklar altında değerlendirilmekte ve puanlanmaktadır.

LEED- Işık Kirliliğinin Azaltılması: Sürdürülebilir yerleşim yeri tasarımı başlığı altında yer almakta olan bu bölüm ışık kirliliğinin azaltılmasını amaçlamaktadır.İstenen koşulların sağlanması 1 puan değerindedir.İç mekanda güvenlik aydınlatmaları dışında kalan aydınlatma sistemlerinin en az %50’ sinin saat 23:00 ile 05:00 arası otomatik kontrol ile kapatılması ve bina açıklıklarının aynı saatler içinde kapatılmasını yada otomatik kontrolle perdelenmesi gerekliliğine değinmektedir. Dış mekanlar park ve kırsal alanlar, konut çevreleri, 4 bölgeye ayrılmakta olup bu bölgelendirmelerin dış aydınlık düzeylerinin minimum olması gerektiği vurgulanırken ASHRAE/IESNA 90.1-2007 standardındaki kriterlerin sağlanması gerekliliğine değinilmektedir.

LEED-Aydınlatma Sistemlerinin Tasarımı ve Kontrolü: 1 puan değerinde olan bu bölüm iç mekan fiziksel çevre kalitesi ana başlığı altında yer almakta ve aydınlatma kontrol sisteminin gerekliliğini vurgulamaktadır. Aydınlatma sisteminin %90′ının kullanıcı tarafından kontrol edilebiliyor olması gerekmektedir. Hareket duyarlı sensörlerin kullanımı önerilmektedir.

Gün Işığı ve Dış Görüş: 1 puan değerinde olan bu bölüm iç mekan fiziksel çevre kalitesi ana başlığı altında yer almaktadır. Yaklaşık 250 lux günışığı aydınlığının mekanların %75’inde sağlanması koşulu söz konusudur.

Gün Işığı ve Dış Görüş: 1 puan değerinde olan bu bölüm mekanların %90’nında dış görüş sağlanmasını gerektirmektedir.

Aydınlatma Enerjisi; Enerji ve Atmosfer ana başlığı altında yer almakta olan bu bölüm aydınlatma için harcanan enerjinin azaltılmasını amaçlamaktadır. Bu bölüm ticari yapılar için hazırlanmıştır.Gerekli aydınlatma  düzeylerinin sağlanabilmesi için ASHRAE /IESNA 90.1-2007 standardında verilen aydınlatma enerjisi hesap yöntemine göre sağlanan değerlerin %15 azaltılması 1 puan, %25 azaltılması 2 puan, %35 azaltılması 3 puan değerindedir.

Enerji Performansının Optimize Edilmesi: Enerji ve Atmosfer ana başlığı altında yer almakta olan bu bölüm ticari yapılar için geçerlidir. 1 puan kazanılabilme şartı pencerelerden 4,5 m uzakta bulunan çatı ışıklıklarının altında gün ışığı duyarlı sensör kullanımı istenmektedir.

Güneşe Yönlenme: Yeşil Binalar ve Yapı bileşenleri başlığı altında bulunan bu bölüm 1 puan değerinde olup enerji etkin bina tasarımında yönlenmenin önemini vurgulamaktadır. Koşulu ise güneye yönelmiş cephelerin 21 Aralık tarihinde %25 den fazla gölgelenmemesi gerekliliğidir.

Breeam Değerlendirme Modeli;

British Research Establishment tarafından hazırlanan bu değerlendirme yöntemi yönetim, sağlık ve konfor, enerji,ulaşım, su, malzeme, atık, arsa kullanımı ve ekoloji, kirlilik gibi bölümlere ayrılmıştır. Bu bölümlere ilişkin alınan puanlar toplamı 102’dir. Binalar 9 tipolojide değerlendirilmektedir. Bunlar; ofis, eğitim, endüstri, sağlık, satış,hapishane ve adalet binalarıdır. Sertifika alınabilmesi için 30 puan ve üzeri puan alınması gerekmektedir. Alınan puanlara göre verilen dereceler Geçer (30-44 puan), İyi (45-54 puan), Çok İyi (55-69 puan), Mükemmel (70-84 puan)’dir. Breeam değerlendirme sisteminde aydınlatmaya ilişkin puan 8’dir.Breeam de aydınlatmaya ilişkin değerlendirilen konular: gün ışığı, dış görüş, kamaşma kontrolü, yüksek frekanslı aydınlatma, iç ve dış aydınlık düzeyleri, aydınlatma zonları ve aydınlatma kontrolü, dış aydınlatma, ışık kirliliğinin azaltılması gibi başlıklar altında değerlendirilmekte ve puanlanmaktadır.

BREEAM – Gün ışığı: Sağlık ve konfor (HEA) başlığı altında yer almaktadır , 1 puan alabilme koşulu hacimlerin %80′ininde yeterli gün ışığı sağlanması, çalışma düzleminden gökyüzünün gözükmesi ve hacim derinliklerinin uygunluğunun sağlanmasıdır.

BREEAM – Dış Görüş: Sağlık ve konfor (HEA) başlığı altında yer alan bu bölümden 1 puan alınabilmesi için gereklilik yeterli dış görüşün sağlanmasıdır.  Saydamlık oranınının azami %20 de olması ve ilgili alanların dış görüş sağlayan pencereye en fazla 7m uzaklıkta olması gerekmektedir.

BREEAM – Kamaşma Kontrolü: Sağlık ve konfor (HEA) başlığı altında yer alan bu bölümden puan alabilmek için gölgelemenin sağlanması kullanıcı tarafından kontrol edilebilir olmalıdır.

BREEAM – Yüksek Frekanslı Aydınlatma: Bu bölüm Sağlık ve Konfor (HEA) başlığı altındadır.Tüm floresan ampuller ve kompakt floresan ampullü armatürlerin yüksek frekanslı balastlarla donatılmış olması koşulu ile 1 puan alınabilmektedir.

BREEAM – İç ve Dış Aydınlatma Seviyeleri: Bu bölüm Sağlık ve Konfor (HEA) başlığı altındadır.İç ve dış aydınlatma seviyeleri; görme performansı ve konforunu en iyi şekilde karşılayan aydınlatma sisteminin tasarlanması için yerel yönetmeliklere uygun olarak tasarlanmalıdır. Eğer yerel yönetmelik yok ise; EN 12464-1 ve 2 Avrupa standardında verilen değerler kriter alınarak tasarlanmalıdır.

BREEAM – Aydınlatma Zonları ve Kontrolü: Bu bölüm Sağlık ve Konfor (HEA) başlığı altındadır.  1 puan alınabilmesi için gereklilik aydınlatma kontrolünün kullanıcı tarafından yapılabilmesi ve zonlara bölünmüş olmasıdır. Ofis ve sirkülasyon alanları, atrium, pencere gibi gün ışığı alan mekânlar, kütüphaneler, kitap depolama alanları ve rafları ile okuma alanları ve seminer ve konferans odaları için ayrı zonlama yapılmalıdır.

BREEAM - Dış Aydınlatma: Bu bölüm Enerji (ENE) başlığı altındadır.Yapının dış alanlarını aydınlatmak amacıyla kullanılan aydınlatma sisteminin enerji etkin olmasının sağlanması ve gün ışığı duyarlı kontrol sisteminin kullanılması halinde 1 puan kazanılabilmektedir. Araç park alanları, ortak yollar ve araç, yürüme yollarının aydınlatılmasında kullanılan lambaların renk sıcaklıkları ve verimleri için belli değerler verilmiştir, bu değerlere uyulması koşulu beklenmektedir.

BREEAM - Işık Kirliliğinin Azaltılması: Dış aydınlatma tasarımının kirliliğe sebep yaratmayacak şekilde bir tasarım yapılması halinde 1 puan alınabilmektedir. Güvenlik aydınlatması dışındaki tüm dış aydınlatma armatürleri, 23:00 ile 07:00 saatleri arasında otomatik olarak devre dışı bırakılmalıdır. Dış aydınlatma, Lighting Engineers (ILE) Guidance notes for the reduction of obtrusive light , 2005 ‘deki parametrelere uygun tasarlanmalıdır.

Sonuç olarak; Her iki sertifikalandırma sistemlerinde de ana prensip olarak alınan ve bahsedilen konular gün ışığı kullanımı, dış görüşün sağlanması, ışık kirliliğinin azaltılması, görsel konfor koşullarının sağlanması, kullanıcı bazlı kontrol sistemlerinin kullanılması üzerinedir. Puanlamalar ve değerlendirme sistemine göre farklılıklar bulunmakta fakat ana prensip olarak bina üretim sürecinde ve sonrasında aydınlatma sisteminin tasarımına ilişkin süreçte enerji tüketimini en aza indirecek gereklilikleri sağlamaya yönelik hazırlanmıştır. Enerji etkin bina tasarımı sürecinde tasarımın yönlendirilmesini sağlamakta, bina derecelendirme sistemi ile gerekli düzenlemelerin yapılmasına imkan vermektedir. Bina aydınlatma sistemi, tasarımının yapılacağı yerin bölgesel, iklimsel ve ekonomik koşullarından bağımsız düşünülemeyeceği için ileriye dair bu sistemler bina tasarımına dair sürdürülebilirliğe imkan yaratırken bu koşulları da göz önünde tutmalıdır.

LOCATION: Çanakkale

CLIENT: SCRA

YEAR: 2013
PLANLUX team is participating in Çanakkale Municipality building and cultural center project designed by SCRA & CB Architects.

Mars Entertainment Group’s new renovation project in İzmir is just completed.

LOCATION: Bodrum / Mugla

CLIENT: Çağdaş Holding

YEAR: 2012

Planlux is developing conceptual and schematic  lighting design project for the great landscape of  ‘Swiss Hotel Resort Bodrum Beach and Residences’ in Bodrum, Turkey. Development and construction by Çağdaş Holding.

Swissotel Resort, Bodrum Beach lies directly on the waterfront in Turgutreis, approximately 20 kilometres from the centre of Bodrum. The main two-storey hotel comprises 66 rooms and suites offering at least 40 m² per room, complimented by villas and duplex terraces in front, which house 60 serviced apartments that are 120-240 m² in size. The bars and restaurants are being created as places of entertainment where the ambience is formal or casual and dishes are prepared with the finest local produce. With indoor & outdoor pools and Purovel Spa & Sport facilities, Swissotel Resort Bodrum Beach will provide a wide variety of sport and leisure opportunities. Opening in 2013.

[View with PicLens]

LOCATION: Ayazaga / Istanbul

CLIENT: Turkmall

YEAR: 2012

Planlux will develop conceptual and schematic lighting design project for ‘ Ayazaga Cuture and Congress Center’ in  İstanbul architecture by ERA. Developer is Turkmall.

Thanks to ERA and Turkmall  for giving us such a great responsibility and opportunity for being a part of this great project.

LOCATION: Ankara

CLIENT: TurSa

YEAR: 2012

Planlux team has started interior architectural lighting design project for the renovation of  ‘HiltonSA Ankara’.

Thanks to TurSA and TONER  for giving us such a great responsibility and opportunity for being a part of this project.

2012 Guerilla Lighting – Bir aydınlatma tasarımcısı anlatıyor

Metin: Elif Karabulut

Fotoğraflar: Emre Güneş ( www.pldturkiye.com ), Selim Güneş

İnanılmaz bir kalabalık, fotoğraf makinelerini hazırlamış bekleyen profesyonel fotoğrafçılar ve Şişhane hiç olmadığı kadar karanlık… İlki 2009 yılının Ekim ayında gerçekleşen Guerilla Lighting o zaman çok ses getirmişti. Üstlerinde sarı yağmurlukları ve ellerinde fenerleriyle Gerilla’ ları görünce birçok insan gibi ben de ilk başta ne yaptıklarına anlam verememiş, çalan kornadan sonra açılan fenerlerle adeta büyülenmiştim… Bu yıl İstanbul’ da ikincisi düzenlenen etkinliğin doğrudan içerisinde olmanın beni çok heyecanlandırdığını söylemeliyim. 29 Eylül 2012 Cumartesi gecesi Tünel Meydanı belkide en hareketli gecelerinden birini yaşadı. O gece katılımcılardan birçoğu organizasyondan haberli gelmişti. Fakat kimisi vardı ki organizasyondaki bandonun müziğine kapılıp gelmiş, daha sonra etkinlik başladığında cepheler üzerinde gezen renkli ışıkların eğlenceli yorumlarından etkilenmiş ve Guerilla Lighting etkinliğinden o an haberleri olmuştu.

Guerrilla Lighting ilk olarak İngiltere kökenli BDP Lighting çalışanları tarafından ortaya çıkarılmış, daha sonra Dünyanın birçok şehrinde uygulanan bir etkilik olagelmiştir. Bu etkinliğin amacı; çevrelerce henüz yeterli değeri görememiş aydınlatma tasarımcılığının önemini vurgulayarak, hak ettiği değeri görmesini sağlayıp mimari aydınlatma tasarımına dikkat çekmektir.

 

İstanbul GLVol2 adıyla duyurulan organizasyonda tasarımlar, ilki gibi tek bir tasarımcının elinden çıkmadı. Farklı Aydınlatma Tasarımı ofislerinden tasarımcılar; Elif Karabulut ( Planlux, elif.karabulut@planlux.net), Merve Dönmez (NA Light Style, merve@na-lightstyle.com), Şebnem Gemalmaz (ZKLD Studio, sebnem.gemalmaz@gmail.com) ve Zeynep Kaban (Parça Proje, izkaban@gmail.com) Tünel Meydanı’ nda farklı cepheler için tasarım yaparak organizasyonda görev aldı. Tasarımlara, ilk organizasyonda tüm tasarımları gerçekleştiren Faruk Uyan (Lidea, farukuyan@gmail.com) danışmanlık ederek tecrübelerini bizlerle paylaştı. Emre Güneş (PLD, emre@agustos.com) ise tüm organizasyonu üstlenerek bu etkinliğin gerçekleşmesini sağladı.

 Emre Güneş

Faruk Uyan

 Elif Karabulut

 Merve Dönmez

 Şebnem Gemalmaz

 Zeynep Kaban

Tasarım süreci,  ilk olarak bir araya gelip nasıl bir yol izleyeceğimizi konuşarak başladı. Tek bir meydanda farklı cepheler üzerinde çalışacağımız için her cephede farklı bir konseptin olmasının daha çok ilgi çekeceğini düşünerek tasarımlarımızı oluşturmaya başladık. Bu süreç içerisinde birçok kez bir araya gelerek bilgi paylaşımında bulunduk. Biz tasarımcılar, tasarımlarımızı ortaya çıkarırken elimizdeki materyal’in basit fenerler ve filtreler olduğunu bilerek cephelerimizi tasarladık. Aslında bunun en güzel tarafı basit fenerlerle bir tasarım yapıp insanların dikkatini çeken bir gösteri sunmaktı. Nihayetinde etkinliğe bir ay kala tasarımlarımız ortaya çıkmıştı.

Denemeler en az tasarımlar kadar eğlenceliydi. Kağıt üzerinde tasarlanan çoğu şeyi elimizdeki fenerlerle gerçekleştiremeyip ne kadar umutsuzluğa kapıldığımız anlar olduysa da Tasarım Koordinatörümüz Faruk Uyan imdadımıza yetişerek daha önceden deneyimlediklerine göre tasarımlarımızda bizlere pratik çözümler sundu. Denemelerde  İlk başlarda denemelerimizi ekip olarak yaptıysak da daha sonraki denemelerde  ekibimiz gönüllülerle genişledi. Mail akışlarında organizatörümüz Emre Güneş’ in fener tutacak ‘ eş dost ’ çağrısı talepleri kısa sürede cevap buldu. Her ne kadar toplam fener sayımız olan 36 fener ile deneme yapamadıysak da 20 kişiyle 36 fener gücünde denemeler yapabildiğimizi söyleyebirim. Haftada iki gün tasarımlar için deneme yaparken geçirdiğimiz zaman aslında işin en yorucu ve stresli ama bir o kadarda keyifli kısmıydı.

  

Ve etkinlik günü geldiğinde herkes büyük bir heyecan içindeydi. Günlerdir yapılan hazırlıkların sonucunu almak üzereydik. Muammer Karaca Tiyatrosunda gönüllü Gerillalarla buluşarak takım liderlerimizin tasarımcıların kendilerine verdiği kılavuzlardan , Gerillalara tasarımları anlatıp takımlarını hazırlamalarını bekledik. Aslında Guerilla Lightig organizasyonunda takım liderlerinin başarısının payı yadsınamayacak derecede fazla. Takım liderlerimiz; Damla Oral, Enis Gök, Gökçe Şener, Mert İzmirli, Onur Uyan, Seda Açıl ve Serhan Şerifoğlu’nun ekiplerine  tasarımları iyi anlatması ve yönlendirmesi haftalarca yapılan çalışmaların sonucunu doğru şekilde görmemiz açısından son derece önemliydi.

  

Saat 19.30 da Galatasaray Lisesinin önünden 36 gerilla, 6 takım lideri, 6 kişilik ekibimiz ve katılımcılarımızla bando eşliğinde Tünel Meydanına kadar eğlenceli bir yürüyüş yapıldı. Meydana vardığımızda arkamızdaki kalabalık haricinde orada da büyük bir kalabalığın bizi beklediğini gördük. Bando, katılımcıları etkinliğe hazırlarken biz de Gerilallarla yerlerimizi aldık ve ilk cephemiz için korna sesini beklemeye başladık.

  

 Gerilla terimi ilk başta insanları şaşırtsada o gece gösteriyi izleyenler onların kendilerini neden gerilla olarak tanımladıklarını daha iyi anladılar. Gerillalar önce taktiklerini belirliyorlar daha sonra hamlelerini yaparak hedeflerindeki binaya 4 dk boyunca saldırıyorlardı. Yaklaşık 1 saat süren bu sürecin sonuna geldiğimizde gerillalar ellerindeki fenerleri katılımcılara vererek onlarında deneyimlenmesini sağladılar. Katılımcıların ‘ daha devam etmiyor mu ? ‘ şeklindeki soruları bizlere başarılı bir organizasyon geçirdiğimizi anlatıyordu.

 

                                                     

  

                                                              

Her büyük organizasyon gibi bu organizasyonda da gelen eleştiriler  yok değildi.  Örneğin aldığım tepkilerden bazıları bando’nun biraz daha fazla öne geçmiş olması, Tünel Meydanı’nın hareket açısından bizi kısıtlaması ve katılımcıların görüş açılarında problem yaratarak tasarımları net algılayamaması, tasarımların daha etkili olması için yeterli karanlığın sağlanamaması vb…  Ama her şeyden önemlisi, gerillalar o gece mevcut sistem içinde aydınlatmanın çok fazla göz kamaştıran ve renk barındıran bir disiplin olmadığını kanıtlamak istercesine ellerinde basit fenerlerle bunu eğlenceli bir şekilde gösterdilerGuerrilla Lighting organizasyonunun ardında çok büyük bir emek ve koordinasyon olduğunu söylemek gerekir. Bu organizasyon sayesinde tasarımcılar, sektör çalışanları, üreticileri ve dışarıdan bu konuya ilgi duyan insanlar bir araya gelerek aynı amaç doğrultusunda bir etkinlikte buluşuyorlar. İnsanların dikkatini aydınlatma tasarımına çekmek ve aydınlatma tasarımı bilincini edinmesi için güzel ve eğlenceli bir organizasyon.

*Fotoğraflar: Emre Güneş ( www.pldturkiye.com ), Selim Güneş

http://www.voltimum.com.tr/haberler/2012-guerilla-lighting-bir-aydinlatma-tasarimcisi-anlatiyor

LOCATION: Istanbul

CLIENT: Doğuş Otomotive

YEAR: 2012

Planlux developed conceptual and schematic lighting design project for ‘ Doğuş Oto Technology Campus’ in  İstanbul architecture by Midek / ERA.

Thanks to ERA for giving us such a great responsibility and opportunity for being a part of this great team again.